Rembrandt van Rijn woonde bijna veertig jaar in Amsterdam, en op tientallen plekken in de stad is dat nog te zien: van het huis waar hij failliet ging tot de kerk waar hij ligt begraven.
Zijn leven in deze stad
Rembrandt kwam als jonge schilder naar Amsterdam en maakte er een opmerkelijk steile klim en een even harde val door.
Uit Leiden:hij werd in 1606 geboren als molenaarszoon in Leiden en verhuisde in 1631 naar Amsterdam, waar het geld en de opdrachten zaten.
Meteen succes: al in 1632 leverde De anatomische les van Dr. Nicolaes Tulp hem zijn doorbraak. Binnen enkele jaren was hij de best betaalde portretschilder van de stad.
Rijk getrouwd: in 1634 trouwde hij met Saskia van Uylenburgh, nicht van zijn kunsthandelaar. Zij stierf in 1642, hetzelfde jaar waarin hij De Nachtwacht voltooide.
Failliet in 1656:Rembrandt leefde ver boven zijn stand en kocht kunst en curiosa die hij niet kon betalen. Zijn huis en collectie werden geveild en in 1658 moest hij vertrekken.
Zijn beste werk kwam daarna: juist in de armere jaren aan de Rozengracht maakte hij zijn meest intieme schilderijen, waaronder Het Joodse bruidje en zijn late zelfportretten.
Gestorven in 1669: hij overleed op 4 oktober, arm en grotendeels vergeten, en werd begraven in een huurgraf in de Westerkerk.
Het Rembrandthuis
Het Rembrandthuis aan de Jodenbreestraat is het enige gebouw in Amsterdam waar je letterlijk zijn werkplek binnenstapt.
Negentien jaar wonen en werken:Rembrandt kocht het pand in 1639 op het hoogtepunt van zijn succes, voor een bedrag dat hij nooit heeft kunnen aflossen. Hij woonde er tot 1658.
Ingericht dankzij de boedellijst: bij zijn faillissement in 1656 werd alles in huis nauwkeurig geïnventariseerd. Aan de hand van die lijst is het huis teruggebracht in de staat van zijn tijd, tot aan de schelpen en wapens in zijn rariteitenkabinet.
Zijn atelier: op de eerste verdieping zie je het grote atelier op het noorden, met het licht waar hij om bekendstond, plus de ruimte waar zijn leerlingen werkten.
Etsen van dichtbij:het museum bezit vrijwel zijn complete etswerk en toont daar wisselende selecties uit. Dagelijks zijn er demonstraties verfmaken en etsen drukken.
Reken op anderhalf uur: het huis is klein maar dichtbezet. Kom vroeg, want de smalle trappen lopen bij drukte snel vast.
De Nachtwacht in het Rijksmuseum
Het beroemdste schilderij van Nederland hangt in de Eregalerij van het Rijksmuseum, precies op de plek waarvoor het gebouw is ontworpen.
De echte titel: het doek heet officieel De compagnie van kapitein Frans Banninck Cocq. De naam Nachtwacht ontstond pas eeuwen later, toen de vernislaag zo donker was geworden dat men dacht dat het een nachtscène was. Het speelt zich overdag af.
Ooit groter: in 1715 werd het schilderij aan alle kanten bijgesneden om het in het stadhuis te laten passen. Links verdwenen twee figuren. Die ontbrekende stroken zijn inmiddels digitaal gereconstrueerd.
Operatie Nachtwacht:sinds 2019 loopt het grootste onderzoeks- en restauratieproject ooit voor dit schilderij. Restauratoren verwijderen de oude vernis in een glazen ruimte, zichtbaar voor het publiek. Het werk duurt nog meerdere jaren.
Wat dat voor je bezoek betekent: het schilderij is gewoon te zien, maar door het glas heen en met restauratoren ervoor. Voor sommige bezoekers is dat juist een bonus, want zoiets zie je zelden.
Meer Rembrandt in huis: ook Het Joodse bruidje, De staalmeesters en Zelfportret als de apostel Paulus hangen hier.
De Oude Kerk en het graf van Saskia
In het oudste gebouw van Amsterdam ligt de vrouw die op tientallen van zijn schilderijen en etsen staat.
Saskia van Uylenburgh: zij stierf in 1642, dertig jaar oud, kort na de geboorte van hun zoon Titus. Van de vier kinderen die zij kregen, overleefde alleen hij de kinderjaren.
Zijn model en zijn muze:Rembrandt tekende en schilderde haar voortdurend, van formele portretten tot een schets die hij drie dagen na hun verloving maakte.
Haar graf:Saskia ligt in de Oude Kerk, in grafnummer 29K. Rembrandt verkocht het graf later, toen hij geld nodig had.
Zijn laatste woonhuis
Na het faillissement verhuisde Rembrandt naar een huurhuis in een volkswijk, waar hij zijn laatste elf jaar woonde.
De val: in 1656 werd hij insolvent verklaard. Zijn huis, zijn kunstverzameling en zijn eigen werk werden geveild, wat lang niet genoeg opbracht om zijn schulden te dekken.
Naar de Jordaan: in 1658 betrok hij een huurwoning aan de Rozengracht 184, destijds nog een gracht, in de Jordaan. Het pand is er niet meer; op de gevel van het huidige gebouw herinnert een steen aan hem.
Hendrickje en Titus: zijn huisgenote Hendrickje Stoffels en zoon Titus richtten een kunsthandel op waarvoor Rembrandt formeel in dienst kwam, zodat schuldeisers niet bij zijn inkomsten konden.
Zijn sterkste werk: juist hier maakte hij Het Joodse bruidje, De staalmeesters en de late zelfportretten waarin hij zichzelf genadeloos oud schilderde.
Beiden overleefden hem niet:Hendrickje stierf in 1663, Titus in 1668. Rembrandt volgde een jaar later.
De Westerkerk: zijn laatste rustplaats
Op 8 oktober 1669 werd Rembrandt begraven in de Westerkerk, in een huurgraf dat hij niet zelf betaalde.
Een armengraf: hij werd bijgezet in een gehuurd graf, de goedkoopste vorm. Na twintig jaar werden zulke graven geruimd, waardoor zijn stoffelijke resten verloren zijn gegaan.
Waar precies is onbekend: de exacte plek is nooit met zekerheid vastgesteld. Onderzoek wijst op een plek in de noorderbeuk, bij zijn zoon.
Titus ligt er ook: zijn zoon Titus werd een jaar eerder in dezelfde kerk begraven, in graf 143 in het midden.
De gedenkplaat:in de kerk hangt een plaquette ter herinnering aan hem, op de plek waar zijn graf vermoedelijk lag.
Rembrandt route door Amsterdam
Negen plekken die allemaal een aantoonbare band hebben met zijn leven, van zijn eerste atelier tot zijn graf.
Sint Antoniesbreestraat 4; 1631 tot 1635
Het huis van kunsthandelaar Hendrick van Uylenburgh, waar Rembrandt introk toen hij vanuit Leiden naar Amsterdam kwam. Hier had hij zijn eerste atelier en leerde hij Uylenburghs nicht Saskia kennen, met wie hij in 1634 trouwde.
Rembrandthuis; 1639 tot 1658 Het huis dat hij kocht op het hoogtepunt van zijn succes en dat hem uiteindelijk ruïneerde. Volledig ingericht aan de hand van de boedellijst uit zijn faillissement.
De Waag; 1632 In het anatomisch theater boven in dit middeleeuwse gebouw aan de Nieuwmarkt vonden de openbare ontledingen plaats die Rembrandt vastlegde in De anatomische les van Dr. Nicolaes Tulp, het schilderij dat zijn doorbraak betekende.
Oude Kerk; 1642 Hier ligt Saskia van Uylenburgh begraven, in grafnummer 29K. Ze stierf op dertigjarige leeftijd, in het jaar waarin RembrandtDe Nachtwacht voltooide.
Kloveniersdoelen; 1642 tot 1715
Op deze plek aan het eind van de Kloveniersburgwal stond het schuttersgebouw waarvoor De Nachtwacht werd geschilderd, en waar het ruim zeventig jaar hing. Het doek was destijds aanzienlijk groter dan nu.
Rembrandtplein; 1852
Op het Rembrandtplein staat het gietijzeren standbeeld van Rembrandt, het oudste standbeeld van Amsterdam. Het plein heette daarvoor de Botermarkt.
Rozengracht 184; 1658 tot 1669
Het huurhuis in de Jordaan waar hij na zijn faillissement woonde en waar zijn late meesterwerken ontstonden. Het oorspronkelijke pand is verdwenen.
Westerkerk; 1669 De kerk waar Rembrandt op 8 oktober 1669 in een huurgraf werd begraven, en waar een gedenkplaat aan hem herinnert.
Rijksmuseum Sluit af waar zijn werk vandaag hangt: De Nachtwacht in de Eregalerij van het Rijksmuseum, samen met Het Joodse bruidje en De staalmeesters.
Over deze route
De route volgt zijn leven van zijn aankomst in 1631 tot zijn graf, en eindigt bij het museum waar zijn werk nu hangt.
Afstand en duur: ongeveer 7 kilometer. Te belopen in twee uur zonder stops, of in een klein half uur op de fiets.
Doe het op de fiets: tussen de Jordaan en het Museumplein zit een flink stuk zonder stops. Met een huurfiets wordt het een prettigere tocht.
Optionele tussenstop:tussen de Oude Kerk en het Rembrandtplein loop je langs de Dam, waar Rembrandt in Madame Tussauds als wassen beeld achter zijn schildersezel staat, in de afdeling over de Gouden Eeuw. De enige plek in de stad waar je hem in levenden lijve tegenkomt.
Reserveer vooraf: voor zowel het Rembrandthuis als het Rijksmuseum heb je een (online) ticket nodig. Stem de route af op je tijdsloten en reken op anderhalf uur per museum.
Maak er een hele dag van: alleen de twee musea vullen samen al drie uur. Wil je de route in één keer doen, begin dan 's ochtends vroeg.
Of splits hem: de stops A tot en met F liggen dicht bij elkaar in het oude centrum en vormen een prima ochtendwandeling. De Jordaan en het Museumplein kun je op een andere dag doen.
