Anne Frank bracht bijna haar hele leven in Amsterdam door, en op tientallen plekken in de stad is dat verhaal nog aanwezig, van haar schoolgebouw tot het achterhuis waar ze haar dagboek schreef.
Haar leven in deze stad
Van de negen jaar die Anne in Amsterdam woonde vóór de onderduik, weten we verrassend veel.
Gevlucht uit Frankfurt: het gezin Frank kwam in 1933 en 1934 naar Amsterdam, op de vlucht voor de nazi's in Duitsland. Anne was toen vier jaar oud.
Opgegroeid in Zuid: ze woonde negen jaar aan het Merwedeplein in de Rivierenbuurt, ging daar naar school en speelde op straat met vriendinnen.
Onderduik vanaf 1942: op 6 juli 1942 verhuisde het gezin naar het achterhuis aan de Prinsengracht, waar acht mensen ruim twee jaar verborgen leefden.
Het dagboek:Anne kreeg het op haar dertiende verjaardag en schreef er tot 1 augustus 1944 in. Na de oorlog publiceerde haar vader Otto het, als enige overlevende van de acht onderduikers.
Wereldwijd gelezen:Het Achterhuis is vertaald in meer dan zeventig talen en behoort tot de meest gelezen boeken ter wereld.
Wat je ziet: het achterhuis is bewust leeg gelaten, zoals Otto Frank het na de oorlog aantrof. Je loopt achter de beroemde draaibare boekenkast langs door de kleine kamers waar acht mensen ruim twee jaar leefden.
De plaatjes aan de muur: in Annes kamertje hangen nog de foto's van filmsterren die ze zelf op het behang plakte, achter glas bewaard.
Het dagboek zelf: in het moderne museumgedeelte liggen het originele roodgeruite dagboek en de losse schriften waarin ze verder schreef.
Het adres: het pand staat aan de Prinsengracht 263-267, maar de ingang ligt om de hoek aan de Westermarkt 20. Dat scheelt zoeken bij aankomst.
Reken op anderhalf uur:het museum adviseert negentig minuten, inclusief het moderne deel met de tentoonstelling.
Merwedeplein: het huis van de familie Frank
Voordat het gezin onderdook, woonde het negen jaar aan het Merwedeplein in de Rivierenbuurt.
Hun appartement: op nummer 37-II woonden Otto, Edith, Margot en Anne van 1933 tot juli 1942. Het pand is in 2005 gerestaureerd in de stijl van de jaren dertig.
Nu een schrijversresidentie: het appartement doet dienst als onderdak voor schrijvers die in eigen land niet kunnen werken vanwege censuur of vervolging. Het is niet toegankelijk voor publiek.
Het beeldje op het plein: op het Merwedeplein staat sinds 2005 een bronzen beeldje van Anne, gemaakt door Jet Schepp, dat haar toont zoals ze hier als meisje rondliep.
Een gewone buurt: juist dat maakt het bijzonder. Dit is een rustige woonwijk waar kinderen op straat spelen, precies zoals Anne hier deed.
Haar scholen
Twee schoolgebouwen uit haar leven staan er nog, en ze vertellen samen het verhaal van hoe snel haar wereld veranderde.
De Montessorischool: aan de Niersstraat 41 zat de 6e Montessorischool, waar Anne van 1934 tot 1941 op zat. De school draagt sinds 1957 haar naam en is nog altijd in gebruik.
Het Joods Lyceum: vanaf september 1941 moesten Joodse kinderen naar aparte scholen. Anne ging naar het Joods Lyceum aan de Stadstimmertuinen, waar ze Jacqueline van Maarsen leerde kennen, de vriendin die in haar dagboek voorkomt.
Wat dat betekende: de gedwongen overstap in 1941 was voor veel Joodse kinderen het eerste moment waarop de uitsluiting concreet werd. Beide gebouwen staan er nog en zijn van buiten te bekijken.
De Westerkerk en het standbeeld
Twee plekken op een steenworp van het achterhuis, allebei gratis toegankelijk.
De klok die ze hoorde: vanuit het achterhuis kon Anne de toren van de Westerkerk zien. Ze schreef in haar dagboek dat het slaan van de klok haar juist rust gaf, terwijl de anderen er last van hadden.
De toren beklimmen: de Westertoren is in het seizoen te beklimmen onder begeleiding en biedt uitzicht over de grachtengordel, inclusief het dak van het achterhuis.
Het standbeeld: op de Westermarkt staat sinds 1977 het bronzen beeld van Anne Frank, gemaakt door Mari Andriessen. Het is vrij toegankelijk en er liggen vrijwel altijd bloemen.
Na de arrestatie
Wat er na 4 augustus 1944 gebeurde speelde zich af op adressen die vandaag niet meer als zodanig herkenbaar zijn.
De Euterpestraat: na de inval werd het gezin naar het hoofdkwartier van de Sicherheitsdienst gebracht, in het schoolgebouw aan de toenmalige Euterpestraat in Zuid. Die straat heet sinds 1945 Gerrit van der Veenstraat, naar de verzetsman die er gevangen werd gehouden.
Het huis van bewaring: daarna volgden enkele dagen aan de Weteringschans. Die gevangenis is in 1968 gesloopt; op die plek ligt nu het Max Euweplein, vlak bij het Leidseplein.
Via Westerbork: op 8 augustus 1944 vertrok het gezin per trein naar kamp Westerbork in Drenthe, en op 3 september volgde het laatste transport vanuit Nederland naar Auschwitz.
Alleen Otto keerde terug: van de acht onderduikers overleefde alleen Annes vader de oorlog. Anne en Margot stierven begin 1945 in Bergen-Belsen, kort voor de bevrijding van het kamp.
Het dagboek bleef:Miep Gies had de schriften bewaard zonder ze te lezen. In 1947 verscheen Het Achterhuis, op initiatief van Otto.
Anne Frank route door Amsterdam
Zes plekken die allemaal een aantoonbare band hebben met haar leven, van haar eerste huis tot het monument waar nog dagelijks bloemen liggen.
Merwedeplein 37-II; 1933 tot 1942
Het appartement waar de familie Frank negen jaar woonde na de vlucht uit Frankfurt. Hier vierde Anne op 12 juni 1942 haar dertiende verjaardag en kreeg ze het roodgeruite dagboek. Nog geen maand later dook het gezin onder. Op het plein staat haar bronzen beeldje uit 2005.
Niersstraat 41; 1934 tot 1941
De voormalige 6e Montessorischool, waar Anne zeven jaar op school zat en waar ze naar eigen zeggen gelukkig was. De school draagt sinds 1957 haar naam en is nog altijd in gebruik.
Hunzestraat 244
Hier woonde Miep Gies, de medewerkster van Otto Frank die de onderduikers ruim twee jaar van eten en nieuws voorzag. Na de inval raapte zij de verspreide schriften van de vloer en bewaarde ze ongelezen tot Otto na de oorlog terugkeerde. Zonder haar had het dagboek niet bestaan.
Stadstimmertuinen; 1941 tot 1942
Het gebouw van het Joods Lyceum, waar Anne naartoe moest nadat Joodse kinderen niet langer op gewone scholen werden toegelaten. Hier leerde ze Jacqueline van Maarsen kennen, de vriendin die in haar dagboek voorkomt.
Anne Frank Huis; 1942 tot 1944
Het achterhuis achter het bedrijfspand aan de Prinsengracht 263, waar Otto Frank zijn firma Opekta had. Juist dat kantoor maakte de onderduik mogelijk. De museumingang ligt om de hoek aan de Westermarkt 20 en is alleen toegankelijk met een vooraf geboekt tijdslot.
Westermarkt
Het standbeeld van Anne Frank uit 1977 van Mari Andriessen, en de Westerkerk, waarvan zij de klok vanuit het achterhuis kon horen. In haar dagboek schreef ze dat dat geluid haar juist rust gaf.
Over deze route
De route volgt haar leven in chronologische volgorde, van haar jeugd in de Rivierenbuurt naar het achterhuis in het centrum.
Afstand en duur: ongeveer 7 kilometer. Te belopen in anderhalf uur zonder stops, of in een klein half uur op de fiets.
Doe het op de fiets: tussen de Rivierenbuurt en het centrum zit een stuk van ruim drie kilometer zonder stops. Met een huurfiets wordt het een prettigere tocht.
Begin en einde: je start op het Merwedeplein in Zuid, bereikbaar met tram 4 of 12, en eindigt bij de Westermarkt in het centrum.
Plan je tijdslot: stem de route af op je gereserveerde tijdslot voor het Anne Frank Huis, en houd er rekening mee dat je daar anderhalf uur binnen bent.
Neem het dagboek mee: onderweg passages lezen op de plek waar ze zijn geschreven maakt de route aanzienlijk indringender.
Wat je onderweg ziet: op verschillende adressen liggen struikelstenen in het trottoir, messing steentjes met de naam van een bewoner die vanaf dat adres is weggevoerd. In de Rivierenbuurt liggen er bijzonder veel.
